Oyun Terapisi: Hangi çocukla, hangi yaklaşımla çalışılır?

Çocuk Merkezli Oyun Terapisi mi, Bilişsel Davranışçı Oyun Terapisi mi?

Hangi çocukla, hangi yaklaşımla çalışılır?

Çocuklar dünyayı yetişkinler gibi kelimelerle değil, oyunla anlatır. Bu yüzden çocuklarla terapide temel araç oyundur. Ancak her oyun terapisi aynı değildir. Çocuğun yaşına, gelişim düzeyine, yaşadığı soruna ve psikolojik ihtiyacına göre kullanılan oyun terapisi yaklaşımı da değişir.

En yaygın iki yaklaşım; Çocuk Merkezli Oyun Terapisi ve Bilişsel Davranışçı Temelli Oyun Terapileridir. Peki farkları nelerdir, hangisi ne zaman tercih edilir?

1. Çocuk Merkezli Oyun Terapisi

Bu yaklaşım, temelde çocuğun içsel iyileşme kapasitesine güvenir. Terapist yönlendirmez, öğretmez, düzeltmez. Çocuğun kendini iyileştirme sürecine rehberlik eder.

Nasıl çalışılır?

• Çocuk oyunu kendi seçer ve yönetir

• Terapist güvenli, kabul edici ve yargısız bir çerçeve sağlar

• Duygular yansıtılır, davranışlar anlamlandırılır

• Çocuğun kendini ifade etmesine imkân tanınır

Amaç; çocuğun bastırdığı ya da ifade edemediği duyguların oyun yoluyla ortaya çıkması ve düzenlenmesidir.

Hangi çocuklar için uygundur?

• Duygularını sözel olarak ifade etmekte zorlanan çocuklar

• Kayıp, boşanma, taşınma vb travmatik olabilecek deneyimler yaşayanlar

• Kaygı, içe kapanma ve özgüven sorunları olanlar

• 3–10 yaş arası çocuklar (özellikle küçük yaşlar)

Çocuk Merkezli Oyun Terapisi, doğrudan sorunlu davranışı düzeltmeyi hedeflemez. Önce çocuğun iç dünyası güçlendirilir, ardından davranışlar zaten dönüşmeye başlar.

2. Bilişsel Davranışçı Temelli Oyun Terapileri (BDT-OT)

Bu yaklaşım, çocuklara bilişsel davranışçı terapinin ilkelerini oyun, hikâye ve somut materyallerle öğretmeyi hedefler.

Terapist daha aktiftir; yönlendirir ve öğretir.

Nasıl çalışılır?

• Duygu, düşünce ve davranış ilişkisi oyunlarla anlatılır

• Kaygı, öfke, korku gibi duygular somutlaştırılır

• Alternatif düşünce ve davranışlar öğretilir

• Ev ödevleri verilebilir

Amaç; çocuğun yaşadığı soruna dair farkındalık kazanması ve baş etme becerileri geliştirmesidir.

Hangi çocuklar için uygundur?

• Kaygı bozuklukları, fobiler, obsesyonel semptomlar

• Öfke ifade problemleri ve davranışsal sorunlar

• Dikkat eksikliği ve dürtüsellik

• 6 yaş ve üzeri, bilişsel olarak gelişmiş, neden-sonuç ilişkisi kurabilen çocuklar

BDT temelli oyun terapilerinde hedef daha nettir; belirli bir semptomun azalması ve beceri kazanımı.

Hangi çocukla, hangi yaklaşım? Nasıl karar verilir?

Oyun terapisi tek tip bir yöntem değildir. Her çocuk için aynı yolun hedefe varması beklenemez; çocuğun bireysel özellikleri ve kendine özgü ihtiyaçları dikkate alınarak değerlendirme yapılır.

Değerlendirme sürecinde şu sorulara yanıt aranır:

• Çocuk kaç yaşında?

• Duygularını sözel olarak ifade edebiliyor mu?

• Yaşanan güçlük daha çok duygusal mı, yoksa davranışsal mı?

• Karşılaşılan durum bir travmanın sonucu mu, yoksa öğrenilmiş bir davranış mı?

• Çocuğun gelişimsel ilerlemesi ne düzeyde?

Bazı çocuklar için öncelik, çocuk merkezli oyun terapisi ile duygusal olarak güçlenmektir. Güvenli ilişki kurulduktan ve duygusal regülasyon desteklendikten sonra, BDT temelli daha yapılandırılmış çalışmalarla beceri kazandırma sürecine geçilebilir. Odaklanılan soru “Hangi terapi daha iyi?” değil, “Bu çocuğun şu anda neye ihtiyacı var?” olmalıdır. Her çocuğun ihtiyacı farklıdır ve terapi süreci bu ihtiyaçlara göre şekillenir. Amaç belirli bir yöntemi uygulamak değil; çocuğun dünyasına en uygun, en güvenli ve en işlevsel yolu bulmaktır.

Oyun vasıtasıyla çocuk anlatır, terapist dinler. Bazen serbestçe, bazen çizili bir çerçevede ama her zaman çocuğun ihtiyacını merkeze alarak.